Home

Michael

door Johan Polak & Frans Goddijn
'Waar heb jij gezeten, Socrates? Was je weer op jacht naar de mooie Alkibiades?' Zo begint een van de dialogen van Plato. Een beetje aanstootgevend, dat een oude man op jacht zou zijn naar een jongere, reden om in de schooluitgave als verklarende noot toe te voegen dat 'Socrates niets liever zou doen dan de edele Alkibiades vangen voor zijn wijsgerige ideaal'. Bij de interpretatie van een gedicht van de romantische dichter HÖlderlin doet zich eenzelfde dilemma voor:

<< Warum huldigest du, heiliger Sokrates,
diesen Jünglinge stets? Kennest du Größers nicht?
Warum siehet mit Liebe
wie auf Götter, dein Aug auf ihn? >>

Wer das Tiefste gedacht, liebt das Lebendigste.
Hohe Jugend versteht, wer in die Welt geblickt.
Und es neigen die Weisen
oft am Ende zu Schönem sich.

Het gaat om het woordje 'Jugend'. Het handschrift laat enige twijfel over. Er zou 'Tugend' gelezen kunnen worden en die versie wordt in menige Hölderlin-uitgave aangetroffen. Aan deze lezing ligt dezelfde muffe frikkigheid ten grondslag als aan het boven geciteerde commentaar. Natuurlijk is het 'Jugend'. Daar zou zelfs Socrates, als hij terugkeerde, met hart en ziel achter staan. Vermoedelijk zonder dit gedicht van Hölderlin te kennen, heeft Gerard Reve in een van zijn verzen een verrassende parallel gegeven:

Des middags verscheen Michael. Ik maakte brood voor hem.
Ik keek naar hem terwijl hij at, en zag zijn jeugd.
Toen hij weer weg was, dronk ik uit zijn glas,
en trok mij hijgend af.

De huiver van de verantwoordelijke leraar, om de woorden, gesproken tot Socrates, in de syllabus voor zijn studenten op te nemen, doet achteraf gezien aandoenlijk aan en maakt het brave commentaar daardoor vergeeflijk. Onvergeeflijk - onze vriendschap was op slag voorbij - was de daad van een geëmancipeerd literator, die onlangs, toen hij dit gedicht van Reve in een radioprogramma voordroeg, de naam van de aartsengel Michael verving door de naam van zijn vriendje Henk. Hij vlocht daarmee, platte geest als hij zich liet kennen, op kosten van Gerard Reve, een goedkoop stijlbloempje in de kleverige kuif van zijn kameraad.