Home

Auster

door Johan Polak & Frans Goddijn
Toen wij jong en groen waren, namen wij deel aan een symposium, georganiseerd door het nu alweer van de aardbodem verdwenen tijdschrift EUROPEAN JUDAISM. Een tijdschrift waar te niet gering over gedacht moet worden, omdat het veel invloed heeft uitgeoefend, en medewerkers heeft kunnen aantrekken van het formaat van George Steiner en Elie Wiesel.

George Steiner stond overigens gereserveerd tegenover EUROPEAN JUDAISM. Naar zijn mening was het niet mogelijk, (we citeren hem letterlijk:) 'to build a de luxe hotel on a graveyard'. Volgens hem was het na de holocaust met het Europese Jodendom gedaan. Of en in hoeverere hij hierin gelijk heeft is een punt dat nu niet ter discussie kan worden gesteld.

Op het symposium dat in het begin van de zeventiger jaren in Parijs werd gehouden, was een tekort aan tolken. Een van de mensen die inviel om een in het Engels gehouden redevoering simultaan in het Frans te vertalen en vice versa, was de toen onbekende jonge intellectueel Paul Auster.

Nooit zouden wij hem opnieuw ontmoet hebben, ware het niet dat hij zich intussen ontwikkeld heeft tot een belangrijk publicist. Blijkens zijn boek HET SPINSEL VAN DE EENZAAMHEID, een redelijke vertaling van THE INVENTION OF SOLITUDE, is Auster getrouwd geweest en vader van een zoon.

HET SPINSEL vormt de eerste kans om in het Nederlands kennis te maken met zijn werk. Nederland loopt hiermee internationaal niet ver achter, maar ook niet voorop zoals eertijds, toen Jaco Groot van DE HARMONIE kans zag Ian McEwan te lanceren, in uitmuntende vertaling, nog voordat deze in het Engels zijn debuut gemaakt had!

De AUSTER-vertaling door Annelies Eulen is verdienstelijk, maar vertoont soms opvallende tekorten, zodat de werkelijk geïnteresseerde er goed aan doet de Engelse pocket bij de hand te houden.

De volgende zin bijvoorbeeld kan alleen begrepen worden met de engelse tekst ernaast:

'Als er iets meer was geweest dan stilte, zou ik dan in de eerste plaats de behoefte hebben gehad te spreken?'

'If there had been anything more than silence, would I have felt the need to speak in the first place?'

Hier heeft 'in the first place' de betekenis van het onvertaalbare duitse woord 'überhaupt'. Door de letterlijke vertaling is deze zin onbegrijpelijk geworden.

Ander voorbeeld. 'Nor was he in any way an absentee landlord. He was THERE, and he put in hours that would have driven even the most conscientious employee to go out on strike.'

Vertaling: 'Hij was op geen enkele wijze een afwezige huisbaas. Hij was ER, en hij maakte uren die zelfs de meest plichtsgetrouwe werknemer tot staking zou hebben gebracht.'

Ook hier is de meest letterlijke, en daardoor minst geschikte keuze gedaan. Hier had moeten staan: 'Hij was AANWEZIG.'

HET SPINSEL VAN DE EENZAAMHEID is een samenstel van twee verwante novellen. De eerste verhalend, de tweede meer columnistisch geschreven.

In het eerste verhaal roept hij, met behulp van documenten, voorwerpen, brieven en herinneringen, een beeld op van zijn plotseling overleden vader. Deze vader was in de jeugd van de schrijver de grote afwezige, enerzijds door een bezeten

werkdrift, anderzijds door zijn gesloten karakter. De zeldzame keren dat de vader tijd doorbracht met zijn zoon, worden er voor de schrijver alleen maar mysterieuzer door. Deze momenten worden ook beschreven als kleine wonderen, zoals de keer dat het gezin in een restaurant lang moest wachten op een tafel. De gewoonlijk zwijgzame vader nam zijn zoon mee naar buiten, haalde uit het

niets een tennisbal tevoorschijn, en leerde hem een geheel nieuw spel.

Na zijn scheiding trok vader zich terug in zijn huis, waar de gordijnen altijd gesloten bleven. Nu hij dood is wordt het huis verkocht, en de zoon is verplicht de hele inboedel op te ruimen.

Hij voelt zich pas echt van zijn vader beroofd wanneer hij, zo schrijft hij, 'een armvol van mijn vaders dassen achter in een vrachtwagen van het Leger des Heils deponeert. Er moeten meer dan honderd dassen zijn geweest, en vele ervan herinnerde ik me uit mijn kindertijd. [...] Ik begreep eindelijk dat mijn vader dood was.'

Het lukt de schrijver aan de hand van familiepapieren en een intelligente reconstructie, het familiemysterie op te lossen. Een door zijn grootmoeder gepleegde moord staat centraal in alle gebeurtenissen, en zo is het spinsel van de eenzaamheid tegelijk het symbool van het web dat de geheimzinnige grootmoeder ooit heeft gesponnen en waarin alle nazaten gevangen zitten.

In de tweede vertelling staan niet mensen, maar ideeën centraal. Een reeks boeiende invallen wordt is min of meer geordend weergegeven. De schrijver krijgt tijdens het creatieve proces een vermoeden van een zo grote samenhang tussen allerlei schijnbaar toevallige verschijnselen, dat de toon bijna religieus wordt.

Echter, de jonge auteur is nog lang niet in staat die essentie te grijpen, of zelfs op het papier te dwingen.

Auster duidt zichzelf aan met A. en alleen literaire helden worden voluit genoemd. Met het initiaal A. brengt Auster bewust de romans van Kafka in herinnering, wat niet in het voordeel van Auster werkt. Zich meten met Kafka is tot nu toe niemand gelukt.

Dat Auster dit beseft blijkt uit zijn eigen aarzelingen die hij uitvoerig beschrijft, de vele momenten van WRITER'S BLOCK. De lezer wordt gedwongen over de schouder van de schrijver mee te kijken naar het lege blad, dat zich steeds verzet tegen het opnemen van de eerste woorden. Zo moeten ook witregels betekenis krijgen. Daardoor is het tweede verhaal, gekenmerkt door een

overbewustheid van het literaire verleden, niet sterk van structuur. Op de beste momenten loopt de lijn van het verhaal parallel met het eerste deel van het boek. A. vertelt over het sterven van zijn grootvader, de andere mysterieuze man in zijn leven. Deze grootvader werd een volleerd goochelaar, alleen om

zijn kleinzoon te plezieren. Grootvader had hem ooit ingewijd in het honkbal.

Nu, terwijl zijn grootvader bezig was in de dood te verdwijnen, bleven ze over honkbal praten. Het was het enige onderwerp waarbij ze nog steeds elkaars gelijken waren. De wedstrijdverslagen, die de kleinzoon voorleest, zijn gecodeerde boodschappen die de oude man met zijn ogen dicht kan begrijpen.

Is in het eerste verhaal de schrijver op zoek naar het verleden van de verloren vader, nu is het de grootvader die het verleden aan zich voorbij ziet trekken. Om te genieten van alle terugkerende herinneringen, wil hij de dood zo lang mogelijk uitstellen.

Het hele boek blijft in herinnering door de prachtige schetsen van een vakman die zijn instrument beproeft en zijn stijl verkent. In het Engelse taalgebied is inmiddels van Paul Auster een volledige trilogie verschenen, getiteld 'THE NEW YORK TRILOGY'. Auster verdient een volgende vertaling.