Home

Aids

door Johan Polak & Frans Goddijn
Terwijl de Titanic, op een ijsberg gelopen, verging, en de honderden opvarenden een vrijwel zekere dood tegemoet zagen, speelde het salonorkest door.

"AND THE BAND PLAYED ON" is de titel van het boek van Randy Shilts, die hiermee de politieke en sociale geschiedenis beschrijft van AIDS. Hoewel er al een stroom publicaties over de geheimzinnige ziekte op gang was gekomen voor dit boek het licht zag, is het werk van Shilts op dit ogenblik de beste samenvatting aangaande de niet-medische historie van de nieuwe ziekte. Er is inmiddels vanuit maatschappelijk gezichtspunt veel gepubliceerd over aids. Niet alleen boeken, maar ook toneelstukken, waarvan een enkele zelfs verfilmd werd. Deze hausse van komedies, tragedies en romans rond de bedreiging van het leven van een minderheid in de maatschappij (het gevaar van AIDS voor het leven van junkies heeft nog niet in die mate de aandacht getrokken), is wel vergeleken met het optreden van orkestjes die de tango des doods speelden aan de ingang van de gaskamers. De vergelijking, hoe treffend ook, is onrechtvaardig. De Joden die in de orkestjes speelden waren daartoe gedwongen op straffe des doods, een dood die zij overigens toch in het vooruitzicht hadden, maar die dankzij hun muziek enige dagen, weken of maanden kon worden uitgesteld.

De homosexuelen worden niet massaal bedreigd met de dood, en de mensen die met betrekking tot AIDS literaire actviteiten ontwikkelen doen dat uit vrije wil.

De vraag is wel gesteld, wie de eerste was die in de westelijke wereld bewust of onbewust de besmetting heeft verbreid. De Mister Zero, zoals hij meestal wordt aangeduid, was een canadese steward op de luchtvaart. Gaetan Dugas, zo is zijn naam, was een uiterst aantrekkelijke man. Op zeker ogenblik ontdekte hij een rode vlek op zijn lichaam, en na onderzoek deelde de dokter hem mede dat hij een bijzondere maar betrekkelijk onschuldige vorm van kanker had, genaamd Caposi Sarcoma. Ongeveer tegelijkertijd echter ontdekte een andere medicus, een van de helden van het Aids-onderzoek, dat dit carcinoom, dat meestal oudere emigranten uit oost-europa of noordafrika aantastte, een veel kwaadaardiger vorm kende in Oeganda.

Er is een gedicht van Goethe, getiteld DE BRUID VAN CORINTHE. De inhoud, zeer kort weergegeven, is als volgt. Een jongen begeeft zich te voet van Athene naar Corinthe om daar zijn toekomstige bruid te ontmoeten. Wanneer hij 's avonds aankomt is iedereen in het huis reeds ter ruste, behalve de moeder die de jonge gast hartelijk ontvangt. Hij is moe, wil niet veel eten, maar zodra hij op bed ligt, sluipt een meisje binnen dat met hem het bed wil delen. Zij voelt steenkoud aan. Koortsachtig bedrijven zij het liefdesspel, en de moeder die geluiden hoort die zij niet herkent, kan zich niet weerhouden en opent de slaapkamerdeur. Haar dochter was enkele dagen tevoren gestorven, maar men had besloten dat voor de jongen geheim te houden, en hem een van de andere dochters te bieden. Wanneer haar moeder binnenkomt, maakt de uit het graf opgerezen dode zich bekend, en spreekt tot haar jonge minnaar, van wie zij een haarlok heeft genomen:

Sie sie an genau!
Morgen bist du grau,
>Und nur braun erscheinst du wieder dort.

Gaetan Dugas schijnt tot zijn steeds wisselende minnaars gezegd te hebben: Ik heb homokanker, morgen heb jij het misschien ook.

Intussen is AIDS een industrie geworden voor de farmaceutische bedrijven, eist de verzekering een aids-test, zal ook het solliciteren binnenkort niet meer mogelijk zijn voor seropositieven, en kondigt zich een algehele isolatie van de lijders aan. Aids is van de niet-medische zijde bezien te vergelijken met syphilis. De overdracht geschiedt door geslachtsverkeer, en van 1494 toen het eerste geval van syphilis werd beschreven, tot het begin van de twintigste eeuw stonden de doktoren machteloos tegenover deze ziekte. Dankzij de vinding van SALVARSAN door Dr. Paul Ehrlich, "meest geheim adviseur" van de duitse keizer, maar door zijn joodse afkomst geen hoogleraar, heeft een einde gemaakt aan de ongeneeslijkheid van syphilis. Het is niet eens zo gewaagd te veronderstellen dat de potentiele ontdekker van het serum tegen aids als kind in de gaskamers van Auschwitz is vermoord.

Aids heeft de fantasie op hol doen slaan, en een nederlandse thrillerschrijver fantaseerde reeds de ziekte Beta, veel besmettelijker, met een veel fataler verloop, tengevolge waarvan de civilisatie uiteen valt. Er bestaan nog maar twee maatschappelijke groepen: onbesmetten en besmetten.

Ook wordt er in de media verschil gemaakt tussen onschuldige en schuldige Aidslijders. Onschuldig zijn zij die besmet zijn geraakt door bloedtransfusie, geboren uit een verslaafde moeder, of de brave kostwinner die een heroinehoer betaalde. Schuldig zijn de homosexuele mannen die door onvoorzichtig geslachtsverkeer de ziekte hebben opgelopen. Alsof iemand in de zeventiger jaren, toen de sexuele promiscuiteit als emancipatorisch hoogtepunt werd gezien, kon vermoeden dat zulk een epidemie over de mensheid zou komen.

Opnieuw dringt zich de vergelijking op met uitspraken van hooggeplaatste europese politici die bij een tegen Joden gerichte bomaanslag het zo betreurden dat ook onschuldige mensen gedood waren, alsof het joods-zijn op zichzelf al een schuld inhoudt.

Dan is daar de paranoia gretig door ultralinkse zijde verspreid, inzake een complot van de amerikaanse geheime dienst, de CIA. Het AIDS-virus zou een in een militair laboratorium genetisch gemanipuleerd virus zijn, dat al naar keuze: uit het laboratorium is ontsnapt, in zwart afrika is uitgeprobeerd, of in de badhuizen losgelaten.

Twee van de meest recente publicaties rond AIDS worden gevormd door een niet onbekwaam geschreven roman PLAGUE, waarin de holistische benadering centraal staat. Door meditatie en een totaal positieve levensinstelling blijkt het mogelijk het virus te overwinnen. Het boek noemt zichzelf EEN VERTELLING OMTRENT GENEZING. Bedenkelijker is het juist verschenen boek CRISIS van de sexuologen MASTERS, JOHNSON EN KOLODNY. Zij baseren hun boek, waarin zij de hetero waarschuwen voor zijn sexueeel gedrag, op alle vooroordelen, nonsens en vage klets, die de serieuze medici al jaren tevoren weerlegd hebben.

Nu is AIDS ook in het spraakgebruik doorgedrongen. Luidde het vroeger "krijg de cholera"(verbasterd tot "klere"), van klere ging het naar tering, en van tering naar kanker. (Freek de Jonge zegt tijdens een voorstelling "Jules Croiset mag snel naar Afrika vertrekken, en gelijk AIDS krijgen".) In een interview zegt Rienk Kamer over de afgelopen beurskrach: "In oktober vorig jaar kreeg de beurs te horen dat hij Aids had. Met allerlei preparaten lijkt hij nu weer een beetje tot leven te komen, maar hij heeft nog steeds Aids. De Aids van de economie." En krassere voorbeelden van recentere datum zouden te noemen zijn.